BIA ĐÁ CÁC KHOA THI TIẾN SỸ TRIỀU LÊ VÀ MẠC

Bia tiến sĩ Văn Miếu gồm 82 tấm bia đá khắc các bài văn bia đề danh tiến sĩ Nho học Việt Nam của các khoa thi Đình thời nhà Hậu Lê và nhà Mạc (1442-1779) tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội. Bia được đặt trên lưng rùa đá để biểu thị sự trường tồn của tinh hoa dân tộc, phản ánh được giá trị văn hóa, lịch sử của đất nước trong suốt 300 năm.

Năm 1484, với chủ trương đề cao Nho học và tôn vinh bậc tri thức Nho học đỗ đại khoa, vua Lê Thánh Tông (1460 – 1497) đã cho dựng 10 tấm bia tiến sĩ đầu tiên tại Văn Miếu cho các khoa thi năm 1442, 1448, 1463, 1466, 1469, 1472, 1475, 1478, 1481 và 1484. Tuy nhiên, hiện nay chỉ còn lại 7 tấm bia. Trong những năm tiếp theo, các vua nhà Lê đã cho dựng thêm 5 tấm bia tiến sĩ các khoa thi năm 1487, 1496, 1502, 1511 và 1514. Đến thời nhà Mạc, do tiến hành nội chiến với nhà Lê Trung Hưng nên chỉ có 2 bia tiến sĩ được dựng cho khoa thi năm 1518 và 1529.

Sau khi chiếm lại được Thăng Long, nhà Lê Trung Hưng đã đều đặn cho tổ chức các khoa thi nhưng cũng phải đến năm 1653 thì mới cho tiến hành một đợt dựng bia tiến sĩ lớn nhất tại Văn Miếu với 25 tấm bia cho các khoa thi từ năm 1554 đến 1652. Năm 1717, một đợt dựng bia lớn thứ 2 dưới triều đại nhà Lê Trung Hưng được tổ chức, bao gồm 21 bia tiến sĩ cho các khoa thi từ năm 1656 đến 1712. Với hai đợt dựng bia tiến sĩ lớn và sau đó là các lần dựng bia ngay sau mỗi khoa thi, đến năm 1779, nhà Lê Trung Hưng đã cho dựng phần lớn bia tiến sĩ trong tổng số bia ở Văn Miếu (68/82).

Sang triều đại nhà Tây Sơn (1788 – 1802) và nhà Nguyễn (1802 – 1945), kinh đô được chuyển vào Phú Xuân (Huế) nên bia tiến sĩ không còn được dựng tại Văn Miếu nữa. Nhà Nguyễn bắt đầu cho dựng bia tiến sĩ tại Huế từ khoa thi năm 1822.

Tất cả 82 bia tiến sĩ đều được chế tác theo cùng một phong cách: bia dẹt, trán cong, hình vòm. Các tấm bia được đặt trên lưng rùa, rùa được tạo dáng theo một phong cách chung: to, đậm và chắc khỏe. Cách thức dựng bia cũng rất độc đáo: đá dựng bia được lựa chọn kỹ càng, sau đó được thiết kế, trang trí, chạm khắc các hoa văn và bài ký. Vì được làm hoàn toàn bằng tay nên công viêc này đòi hỏi sự nhẫn nại và khéo léo rất lớn của những người thợ.

82 bia đá tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội) là những tấm bia tiến sĩ duy nhất trên thế giới có bài ký (văn bia) không chỉ lưu danh những tiến sĩ đã thi đỗ trong các kỳ thi trải dài suốt gần 300 năm (từ 1442 đến 1779) mà còn ghi lại lịch sử các khoa thi và triết lý của triều đại về nền giáo dục và đào tạo, sử dụng nhân tài, do đó có tác động to lớn đối với xã hội đương thời và hậu thế. Các bài văn bia còn ghi rõ ngày tháng dựng bia, tên của người soạn văn bia, người dựng bia. Điều này khẳng định tính xác thực, nguyên bản và duy nhất của tư liệu. Các văn bia đều do những danh nhân văn hóa, trí thức lớn của đất nước biên soạn nên về cơ bản chúng là những tác phẩm văn học vô giá.

Những văn bia này được viết bằng chữ Hán với cách viết khác nhau khiến cho mỗi tấm bia như một bức tranh chữ, một tác phẩm thư pháp. Mỗi dòng chữ trên 82 tấm bia đá là nguồn sử liệu vô cùng quý giá giúp chúng ta nghiên cứu về con người và sự nghiệp của nhiều danh nhân đất Việt như Nguyễn Trãi, Ngô Sĩ Liên, Nguyễn Quý Đức, Đặng Đình Tướng… Hơn nữa, trong số 1304 tiến sĩ được khắc tên trên 82 bia đá thì có 225 vị từng đi sứ Trung Quốc như tiến sĩ Nguyễn Như Đổ, tiến sĩ Lê Quý Đôn… Điều này đã thể hiện giá trị độc đáo và khẳng định ý nghĩa quốc tế của bia tiến sĩ Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Bên cạnh đó, mỗi tấm bia còn là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc tinh tế và độc đáo với những hoa văn trang trí cầu kỳ mang tính cách điệu cao như hoa lá, mây, trăng, long, ly, quy, phượng. Chữ viết trên bia, các hoa văn trang trí cùng phong cách tạo dáng bia, rùa đều mang dấu ấn của thời đại sản sinh ra chúng. Nhiều nhà nghiên cứu mỹ thuật đã coi đây như một tư liệu quan trọng trong quá trình nghiên cứu về lịch sử mỹ thuật và điêu khắc Việt Nam từ thế kỷ 15 đến 18.

Đến nay, bia tiến sĩ Văn Miếu vẫn là những bản gốc duy nhất được lưu giữ tại chỗ, liên tục kể từ khi dựng. Phần lớn các hoa văn và văn tự còn rõ, có khả năng đọc được. Tính hiếm có và không thể thay thế ở nội dung và cách thức dựng bia, giá trị lịch sử – mỹ thuật và ảnh hưởng xã hội của tấm bia khiến cho 82 bia tiến sĩ ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội) trở nên vô cùng đặc sắc, không đâu có được.

Chiều ngày 9/3/2010 tại Macau, Trung Quốc, Ủy ban ký ức thế giới khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đã công nhận 82 bia đá các khoa thi tiến sĩ triều Hậu Lê và Mạc ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội) là di sản tư liệu thế giới thuộc chương trình ký ức thế giới của UNESCO.

(Nguồn: http://vietnamtourism.com/)

16 Comments

Click here to post a comment

  • I want to point out my admiration for your kind-heartedness supporting individuals who absolutely need assistance with this particular subject. Your real dedication to getting the solution all around has been remarkably productive and have surely empowered associates just like me to reach their dreams. Your new informative guide denotes this much a person like me and still more to my mates. Regards; from everyone of us.

  • My husband and i were very fortunate that Peter managed to finish up his survey with the ideas he gained out of the site. It’s not at all simplistic to simply happen to be handing out thoughts the others have been trying to sell. And we all recognize we need the writer to give thanks to because of that. The specific illustrations you have made, the easy blog menu, the relationships you give support to foster – it is most fantastic, and it’s really helping our son in addition to us know that this topic is enjoyable, which is certainly seriously pressing. Many thanks for the whole lot!

  • I precisely wanted to appreciate you all over again. I do not know the things I would’ve implemented in the absence of the entire thoughts shown by you over that topic. It had been a frustrating condition in my view, however , coming across the very expert fashion you processed the issue took me to jump with fulfillment. I am just happy for this help and as well , pray you comprehend what a powerful job that you are accomplishing teaching people today using a blog. Most likely you have never met all of us.

  • I truly wanted to jot down a brief comment in order to express gratitude to you for these great hints you are writing here. My time consuming internet lookup has finally been recognized with wonderful insight to talk about with my classmates and friends. I would claim that most of us readers are very much lucky to dwell in a useful website with many perfect people with interesting solutions. I feel very happy to have seen the website and look forward to some more exciting moments reading here. Thank you once again for everything.

  • I intended to create you that bit of note to help say thanks yet again considering the unique tricks you’ve documented above. This has been quite pretty generous of people like you to present unhampered all numerous people would have sold as an electronic book in order to make some bucks on their own, primarily given that you could possibly have tried it if you decided. The tactics as well acted to become easy way to realize that other individuals have a similar passion really like my personal own to know the truth a good deal more in terms of this issue. I’m certain there are some more fun situations up front for individuals who scan your blog post.

  • I precisely wanted to say thanks once more. I do not know the things that I could possibly have tried without the techniques contributed by you regarding this theme. It was actually an absolute fearsome issue for me, but witnessing the specialised fashion you treated that forced me to weep for contentment. Extremely thankful for your guidance and wish you recognize what a great job you are always carrying out training people using a site. Most likely you’ve never got to know all of us.

  • Good day! This is my first visit to your blog!

    We are a team of volunteers and starting a new initiative in a community
    in the same niche. Your blog provided us beneficial information to work on. You have done a
    marvellous job!

  • I’m also writing to let you know of the fine encounter my friend’s girl went through checking your web site. She even learned such a lot of pieces, most notably what it’s like to possess an ideal helping nature to make a number of people without problems master various impossible subject matter. You undoubtedly did more than her expected results. Thanks for providing such priceless, healthy, edifying and in addition unique tips about your topic to Evelyn.

  • I must get across my passion for your kind-heartedness for those who actually need help with this particular concern. Your very own commitment to passing the message all through was particularly productive and have always permitted regular people like me to achieve their desired goals. Your entire informative useful information denotes a whole lot to me and further more to my fellow workers. Best wishes; from everyone of us.

  • I want to express thanks to the writer for bailing me out of this circumstance. As a result of searching through the search engines and obtaining things which were not productive, I was thinking my entire life was gone. Existing devoid of the answers to the issues you’ve resolved by way of this guide is a crucial case, and the kind which might have negatively damaged my entire career if I hadn’t discovered your web page. That mastery and kindness in dealing with every aspect was vital. I don’t know what I would have done if I had not discovered such a point like this. It’s possible to at this point look ahead to my future. Thank you so much for this reliable and result oriented help. I won’t be reluctant to suggest your web blog to anybody who would need guidelines about this topic.

  • Wow that was unusual. I just wrote an really long comment but after
    I clicked submit my comment didn’t appear. Grrrr…
    well I’m not writing all that over again. Regardless, just wanted to say fantastic blog!

  • I precisely had to appreciate you once more. I am not sure what I would’ve achieved in the absence of the entire basics shared by you over my problem. It was actually the intimidating dilemma in my view, but understanding a specialised form you solved it forced me to cry over delight. I am happier for this work and wish you find out what an amazing job that you’re undertaking educating other individuals all through your websites. Probably you’ve never met any of us.

  • I as well as my guys appeared to be studying the best tips and tricks found on your website then all of the sudden I got a terrible suspicion I never expressed respect to the site owner for those strategies. The women became as a result stimulated to read through all of them and already have without a doubt been making the most of them. Appreciation for simply being very kind as well as for utilizing this form of awesome subjects most people are really desirous to learn about. My personal sincere apologies for not expressing appreciation to you sooner.

Tổng cục Du lịch

Hiệp hội Lữ hành Việt Nam

Hiệp hội Khách sạn Việt Nam

Hội Hướng Dẫn viên Du lịch Việt Nam

Hiệp hội Đầu bếp Việt Nam

Hiệp hội Đào tạo Việt Nam

Diễn đàn doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam

Câu lạc bộ du lịch cộng đồng