HÁT XOAN Ở PHÚ THỌ

Hát Xoan còn được gọi là Khúc môn đình (hát cửa đình), là lối hát thờ thần, tương truyền có từ thời các vua Hùng. Thuở xa xưa, người Văn Lang tổ chức các cuộc hát Xoan vào mùa xuân để đón chào năm mới. Có 3 hình thức hát xoan: hát thờ cúng các vua Hùng và Thành hoàng làng; hát nghi lễ cầu mùa tốt tươi, cầu sức khỏe; và hát lễ hội là hình thức để nam nữ giao duyên.

Theo sử sách ghi lại thì hát Xoan đã tồn tại hơn 2.000 năm, là di sản văn hóa dân gian hết sức quý báu. Trên chặng đường dài đó, loại hình nghệ thuật này đã được nhiều người có vị thế và uy tín trong xã hội, nhiều văn nhân thi sĩ nâng đỡ, tạo điều kiện cho phát triển. Trong đó có phần công lao to lớn của bà Lê Thị Lan Xuân, mà phường Xoan truyền tụng như một ân nhân. Để tỏ lòng biết ơn bà, các phường Xuân kiêng tên bà gọi chệch đi là hát Xoan. 

 
Các làn điệu Xoan cổ đều được bắt nguồn từ những làng cổ nằm ở địa bàn trung tâm bộ Văn Lang thời các vua Hùng dựng nước. Gốc của hát Xoan ở vùng Phú Thọ, sau đó lan tỏa tới các làng quê thuộc đôi bờ sông Lô, sông Hồng, qua cả tỉnh Vĩnh Phúc. Bốn phường Xoan cổ là An Thái, Phù Đức, Kim Đới và Thét nằm ở 2 xã Kim Đức và Phương Lâu (Phú Thọ). 
 
Ca nhạc của Xoan là ca nhạc biểu diễn với đầy đủ các dạng thức nhạc hát: hát nói, hát ngâm, ngâm thơ và ca khúc; có đồng ca nữ, đồng ca nam, tốp ca, đối ca, hát đa thanh, hát đuổi, hát đan xen, hát có lĩnh xướng và hát đối đáp. Về sắc thái âm nhạc, nhạc Xoan vừa có những giọng nghiêm trang, thong thả vừa có những điệu dồn đuổi khỏe mạnh, lại có những giọng duyên dáng, trữ tình.
 
Trong hát Xoan, múa và hát luôn đi cùng và kết hợp với nhau, dùng điệu múa minh họa nội dung cho lời ca. Các tiết mục múa hát thường theo thứ tự nhất định. Mở đầu là 4 tiết mục có tính nghi thức, mang nội dung khấn nguyện, chúc tụng, xen mô tả sản xuất. Đây là những bài ca cổ, chủ yếu hát nói hoặc ngâm ngợi; theo thứ tự: giáo trống, giáo pháo, thơ nhang, đóng đám. Tiếp theo là phần hát cách (còn gọi là quả cách). Trong phần này, ông Trùm hoặc một kép chính giở sách ngân nga 14 bài thơ nôm dài với giọng phụ họa của các cô đào đứng ở phía sau. Mười bốn quả cách trong hát Xoan là những áng thơ khuyết danh với các đề tài khác nhau như: mô tả lao động, sinh hoạt ở nông thôn, ca ngợi cảnh vật thiên nhiên, kể các tích chuyện xưa. Sau phần hát cách đến các tiết mục có tính chất dân gian với nội dung đậm nét trữ tình, mang dáng dấp của các bài dân ca, ví giao duyên, hát trống quân. Mỗi tiết mục nối tiếp nhau ở đây thường gắn với những động tác và đội hình múa, hoặc lối diễn mang tính chất hoạt cảnh như: hát gái, bỏ bộ, xin huê, đố huê, đố chữ, gài huê, hát đúm, đánh cá… Sức sống của hát Xoan chính là ở sự kết hợp của loại hình hát lễ nghi với hát giao duyên, tồn tại lâu dài và được nhiều thế hệ yêu thích. 
 
Hát Xoan có tổ chức hết sức chặt chẽ. Những người đi hát Xoan thường sống cùng chòm xóm và tổ chức thành phường. Đây là một tổ chức văn nghệ nghiệp dư của những người cùng làng, phần lớn có quan hệ họ hàng với nhau. Người đứng đầu một phường Xoan (hay họ Xoan) gọi là ông Trùm. Ông Trùm là một người có kinh nghiệm về nghề nghiệp xã giao và viết chữ để hát dẫn một số bài dài được chép bằng văn tự. Các thành viên thì gọi trai là Kép, gái là Đào. Mỗi phường Xoan có khoảng 15 đến 18 người. Nam mặc áo the, khăn xếp, quần trắng; nữ mặc áo năm thân, khăn mỏ quạ, áo cánh trắng, yếm điều, thắt lưng bao, dải yếm các mầu, quần lụa, đeo xà tích. Những làng có người đi hát Xoan này nước nghĩa với phường Xoan và các phường Xoan cũng nước nghĩa với nhau. Họ coi nhau thân thiết như anh em, nhưng tuyệt đối đào kép Xoan không được lấy nam nữ thanh niên của làng nước nghĩa.

Hát xoan hội đủ các yêu cầu cần thiết để được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Đó là hình thức âm nhạc cổ, kết hợp được yếu tố văn hóa, lịch sử và nghệ thuật, độc đáo ở lời ca, giai điệu và làn điệu; chứa đựng nhiều giá trị văn hóa và được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế kỷ, không bị biến mất trong đời sống hiện đại. 

 
Ngày 24/11/2011, tại Hội nghị lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ về Bảo tồn Di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO tổ chức tại Bali – Indonesia, hát xoan – Phú Thọ của Việt Nam đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
(Nguồn: http://vietnamtourism.com/)

20 Comments

Click here to post a comment

  • I have to express appreciation to this writer just for bailing me out of this type of crisis. Just after searching throughout the world-wide-web and finding opinions that were not productive, I thought my life was gone. Existing devoid of the solutions to the difficulties you have sorted out by way of your main article content is a crucial case, and ones that might have badly affected my entire career if I had not come across your site. Your actual know-how and kindness in handling a lot of things was useful. I’m not sure what I would’ve done if I hadn’t come across such a point like this. It’s possible to at this point look forward to my future. Thanks for your time very much for this impressive and results-oriented guide. I will not hesitate to recommend your blog post to anybody who should get guidance on this matter.

  • Thanks for all your valuable effort on this site. My mom delights in going through internet research and it’s obvious why. My partner and i hear all about the powerful method you deliver great secrets by means of the web site and in addition welcome contribution from other individuals about this subject so our favorite child is really understanding so much. Take pleasure in the rest of the new year. You have been carrying out a stunning job.

  • I wish to convey my appreciation for your kind-heartedness in support of individuals who need assistance with this one area of interest. Your real dedication to passing the message around has been unbelievably significant and have consistently helped somebody just like me to reach their ambitions. Your own important publication can mean a lot to me and even more to my mates. Warm regards; from all of us.

  • My husband and i ended up being really thrilled Michael managed to complete his researching through the entire precious recommendations he made while using the web pages. It is now and again perplexing to simply continually be freely giving guidelines which others might have been making money from. And we see we have got the blog owner to give thanks to because of that. The specific explanations you have made, the simple web site navigation, the friendships you give support to promote – it is everything spectacular, and it’s facilitating our son and our family recognize that that situation is satisfying, which is certainly tremendously important. Thanks for the whole lot!

  • I precisely had to thank you very much once more. I do not know the things I would’ve accomplished in the absence of the solutions provided by you directly on my concern. It actually was a difficult matter in my opinion, however , viewing your skilled mode you handled that made me to weep with contentment. I’m thankful for your service and even sincerely hope you find out what a powerful job you’re carrying out teaching some other people with the aid of your webpage. I am sure you’ve never got to know all of us.

  • What’s up, this weekend is good designed for me, because this occasion i am reading this enormous informative
    paragraph here at my house.

  • I simply had to thank you so much all over again. I’m not certain the things I would’ve created without the actual strategies shared by you over my concern. It has been the alarming scenario for me, nevertheless seeing a professional way you managed that took me to weep with delight. Extremely grateful for this support and then have high hopes you are aware of an amazing job your are getting into training people through a site. Most probably you have never encountered all of us.

  • I simply needed to appreciate you all over again. I’m not certain the things that I would’ve sorted out in the absence of the type of recommendations discussed by you regarding my theme. It became a real challenging circumstance in my view, nevertheless witnessing the professional way you solved the issue made me to leap over contentment. I will be thankful for your service and in addition believe you really know what an amazing job you have been getting into training other individuals through the use of a blog. Probably you have never come across all of us.

  • Thanks on your marvelous posting! I genuinely enjoyed reading it, you can be
    a great author. I will remember to bookmark your blog and may come back later on. I want to encourage
    you continue your great work, have a nice holiday weekend!

  • A lot of thanks for your entire hard work on this web page. My mom enjoys carrying out investigation and it is obvious why. We learn all of the lively ways you produce functional steps by means of this website and inspire response from visitors on that subject matter plus our own daughter has always been studying so much. Have fun with the rest of the year. You are always conducting a really great job.

  • I need to to thank you for this very good read!! I certainly enjoyed every
    little bit of it. I have got you bookmarked
    to look at new stuff you post…

  • My spouse and i ended up being now more than happy that Chris could complete his inquiry from the precious recommendations he received while using the web page. It’s not at all simplistic just to happen to be giving freely things which usually people could have been trying to sell. So we take into account we have the writer to thank because of that. The entire explanations you’ve made, the simple web site navigation, the friendships you can make it possible to engender – it is many impressive, and it’s letting our son and us reason why that subject matter is awesome, and that’s really fundamental. Thanks for the whole lot!

  • We stumbled over here from a different page and thought I may as well check things out.
    I like what I see so now i’m following you. Look forward to finding out about
    your web page repeatedly.

  • I know this if off topic but I’m looking into starting my
    own weblog and was wondering what all is needed to get set up?
    I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?

    I’m not very web savvy so I’m not 100% positive.
    Any tips or advice would be greatly appreciated. Appreciate
    it

  • Just want to say your article is as astounding.

    The clarity in your put up is simply great and i could assume you are knowledgeable in this
    subject. Well together with your permission let me to take hold of your RSS feed to stay updated with drawing
    close post. Thanks 1,000,000 and please continue the enjoyable work.

  • Undeniably believe that which you stated. Your
    favorite justification appeared to be on the web the easiest thing to be
    aware of. I say to you, I certainly get annoyed while people
    consider worries that they plainly don’t know about.
    You managed to hit the nail upon the top and also defined
    out the whole thing without having side effect , people could take a signal.
    Will likely be back to get more. Thanks

  • A lot of thanks for your whole hard work on this web page. Gloria really likes getting into internet research and it’s really simple to grasp why. Almost all hear all about the dynamic means you provide invaluable guides via this blog and as well cause contribution from some other people on that concern and my daughter is without question learning a whole lot. Take advantage of the rest of the new year. You are always conducting a brilliant job.

Tổng cục Du lịch

Hiệp hội Lữ hành Việt Nam

Hiệp hội Khách sạn Việt Nam

Hội Hướng Dẫn viên Du lịch Việt Nam

Hiệp hội Đầu bếp Việt Nam

Hiệp hội Đào tạo Việt Nam

Diễn đàn doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam

Câu lạc bộ du lịch cộng đồng