NHÃ NHẠC – ÂM NHẠC CUNG ĐÌNH VIỆT NAM

“Âm nhạc cung đình” theo nghĩa thông thường được hiểu là các thể loại ca nhạc, kể cả các thể loại ca nhạc đi kèm với múa và kịch hát, dùng trong các lễ nghi cúng tế và triều chính, các ngày quốc lễ do triều đình tổ chức và sinh hoạt vui chơi giải trí của vua và hoàng tộc. Còn tên gọi “Nhã Nhạc” được các triều đại phong kiến Việt Nam từ thời nhà Hồ dùng với những nội hàm khác nhau: khi để chỉ âm nhạc cung đình nói chung, lễ nhạc cung đình nói riêng, khi để chỉ một tổ chức âm nhạc, thậm chí một dàn nhạc cụ thể.

Âm nhạc cung đình Việt Nam chính thức hình thành với sự lên ngôi của triều Nguyễn vào đầu thế kỉ 19. Tuy nhiên, nền tảng ban đầu của Âm nhạc cung đình Việt Nam đã bắt đầu manh nha từ thế kỉ 17 dưới thời các chúa Nguyễn khi vào cát cứ Đàng Trong. Thời kỳ hưng thịnh nhất của âm nhạc cung đình Huế là nửa đầu thế kỷ 19 cho tới thời Vua Tự Đức (1848 – 1883). Khoảng năm 1947-1948, bà Từ Cung (mẹ vua Bảo Đại, vợ vua Khải Định) đã tập hợp một số nghệ nhân cung đình từ thời vua Bảo Đại, nhờ đó một số thể loại ca múa nhạc cung đình được duy trì. Những năm 80 của thế kỷ 20, âm nhạc cung đình Huế bắt đầu được sự quan tâm của Bộ Văn hoá và chính quyền địa phương. Vào những năm 90, âm nhạc cung đình Huế bước vào giai đoạn phục hưng. Từ đó tới nay loại hình nghệ thuật này đã được đưa đi giới thiệu ở nhiều nơi trên thế giới.

Các thể loại âm nhạc cung đình Huế bao gồm: nhạc lễ nghi thờ cúng và nhạc lễ nghi triều chính, múa cung đình, ca nhạc thính phòng và kịch hát (tuồng cung đình).

Xưa kia nhạc cung đình Huế bao gồm nhiều thể loại: Giao nhạc dùng trong lễ Tế Giao; Miếu nhạc dùng trong các lễ tế miếu; Ngũ tự nhạc dùng trong các cuộc tế lễ Thần Nông, Thành Hoàng, Xã Tắc; Đại triều nhạc dùng trong những dịp lễ lớn hoặc đón tiếp sứ thần các nước; Thường triều nhạc dùng trong các lễ thường triều; Yến nhạc dùng trong các cuộc yến tiệc lớn trong cung đình; Cung nhạc phục vụ trong nội cung.

Múa cung đình Huế xưa có nhiều điệu sử dụng vào những dịp khác nhau. Mười một điệu múa cung đình còn tồn tại đến ngày nay là: Bát dật dùng trong tế giao, miếu, xã tắc, lịch đại đế vương và Khổng Tử; Lục cúng, Tam tinh, Bát tiên, Đấu chiến thắng Phật, Tứ linh, Tam quốc tây du dùng trong các ngày lễ vạn thọ, thánh thọ, tiên thọ và lễ cúng Mụ; Trình tường tập khánh trong các lễ tứ, ngũ tuần đại khánh chúc cho dân giàu nước mạnh; Nữ tướng xuất quân trong những ngày lễ chiến thắng, hưng quốc khánh niệm, dạ yến và tiếp sứ thần ngoại quốc; Vũ phiến dành cho hoàng thái hậu, hoàng hậu, phi tần, công chúa thưởng lãm trong những yến tiệc tân hôn; Lục triệt hoa mã đăng trong lễ hưng quốc khánh niệm cho công chúng xem ở trước Phu Văn lâu.

Hệ thống bài bản ca nhạc cung đình dùng cho các thể loại ca nhạc trên bao gồm rất nhiều bài. Tuy nhiên sau những giai đoạn suy thoái, nhiều bản nhạc đã bị thất truyền, chỉ còn biết lời ca. Những bản nhạc ngày nay còn bảo tồn được bao gồm: Mười bản ngự (Phẩm tuyết, Nguyên tiêu, Hồ quảng, Liên hoàn, Bình bán, Tây mai, Kim tiền, Xuân phong, Long hổ, Tẩu mã), Long đăng, Long ngâm, Phú lục, Tiểu khúc, Tam luân cửu chuyển, Đăng đàn cung, Đăng đàn đơn, Đăng đàn kép, Thái bình cổ nhạc, Bông, Mã vũ, Man và một số bài khác trong hệ bài bản của ca nhạc thính phòng như Nam Bình, Nam Ai…

Các dàn nhạc cung đình triều Nguyễn cũng gồm nhiều loại có biên chế khác nhau nhằm phục vụ các nghi lễ và nhu cầu giải trí trong cung: Nhã nhạc, Huyền nhạc, Ti trúc tế nhạc, Tiểu nhạc, Đại nhạc, Cổ xuý đại nhạc, Nhạc thiều, Bát âm, Ty chung, Ty khánh, Ty cổ…

Âm nhạc cung đình Huế là sự kế thừa và phát triển lên một đỉnh cao mới những thành tựu của dòng nhạc cung đình Thăng Long đã được xây dựng từ nhiều thế kỉ trước. Sự kế thừa và phát triển đó thể hiện ở những yếu tố như: Duy trì một số tổ chức dàn nhạc cung đình của những triều đại trước và tạo những biến thể mới đa dạng trên cơ sở những tổ chức dàn nhạc thời Lê; Tiếp tục sử dụng nhiều nhạc khí thông dụng trong âm nhạc cung đình Thăng Long; Duy trì và biến hoá một số điệu múa cung đình đã có từ trước và sáng tạo thêm nhiều điệu múa mới; Sáng tạo một thể loại ca nhạc thính phòng mới (đờn ca Huế) và đẩy khí nhạc Việt Nam lên một bước phát triển cao hơn cả về kĩ thuật diễn tấu, hình thức hoà tấu; Kế thừa nghệ thuật hát bội Đàng Ngoài và phát triển nó lên độ cực thịnh đồng thời tạo ra một lưu phái tuồng mới có phong cách riêng: tuồng Kinh (của kinh đô) với phong cách “tuồng văn”; Kế thừa có biến hoá hệ thống âm luật năm Hồng Đức thời Lê, nửa cuối thế kỉ 15 và phát triển nhạc ngữ, nhạc lí; Kế tục truyền thống học hỏi, tiếp thu và Việt hoá những yếu tố nước ngoài đã định hình trong âm nhạc Việt nói chung, âm nhạc cung đình Thăng Long nói riêng…

Đặc trưng của Âm nhạc cung đình Huế là sự hội nhập, tiếp biến văn hoá Hoa, Chăm và những ảnh hưởng của Phật, Nho. Múa cung đình có quan hệ mật thiết với nghệ thuật tuồng (hát bội). Âm nhạc cung đình Huế tổng hợp trong đó sự phong phú, đa dạng về nhiều mặt: về loại hình nghệ thuật, thể loại, chủng loại nhạc khí và âm sắc, bài bản, cơ cấu tổ chức dàn nhạc và các hình thức hoà tấu, môi trường trình diễn, nhạc điệu… Nhờ vậy đến với âm nhạc cung đình Huế người thưởng thức sẽ có nhiều “món” để thay đổi “khẩu vị” không những cho thính giác mà cả thị giác.

Âm nhạc cung đình Huế có qui mô lớn và tính chuyên nghiệp cao: là loại nhạc chính thống của quốc gia, nhiều tổ chức dàn nhạc và tiết mục ca múa nhạc cung đình có qui mô lớn, gồm nhiều loại nhạc khí, nhiều diễn viên, nhạc công, ca công trình diễn. Ngoài ra đây còn là thể loại nhạc có tính ứng tấu, biến hóa linh hoạt và tính bác học cao.

Ngày 07/11/2003, trong phiên họp chính thức được tổ chức tại Paris, UNESCO đã ghi tên 28 kiệt tác Di sản Văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại lần thứ hai, trong đó có Nhã nhạc – Âm nhạc cung đình Việt Nam mà Huế gìn giữ và phát triển. Đây là di sản phi vật thể đầu tiên của Việt Nam được công nhận vào danh mục này, ghi nhận thành quả của hành trình 10 năm phấn đấu, chuẩn bị không mệt mỏi của chính quyền Trung ương, địa phương và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.

(Nguồn: http://vietnamtourism.com/)

21 Comments

Click here to post a comment

  • I am only writing to make you understand what a incredible experience my wife’s girl encountered using your site. She even learned many issues, which include what it is like to possess an awesome giving spirit to get the rest really easily completely grasp several tricky things. You truly exceeded our own expected results. Thank you for giving the invaluable, trustworthy, revealing and as well as unique thoughts on this topic to Ethel.

  • I wanted to compose you the tiny observation in order to thank you very much again considering the awesome methods you have documented in this case. It was simply surprisingly generous with you to make unreservedly precisely what some people could have advertised as an e-book to help with making some money for their own end, notably considering the fact that you could possibly have tried it if you ever wanted. These creative ideas additionally acted to be the great way to recognize that the rest have similar keenness really like mine to figure out very much more pertaining to this matter. I am sure there are millions of more pleasant occasions ahead for individuals that view your blog post.

  • I simply desired to thank you so much yet again. I am not sure what I would’ve undertaken without the thoughts provided by you about this question. Certainly was a very daunting concern in my opinion, but looking at your specialised style you resolved it made me to leap over delight. I am just grateful for your advice and then sincerely hope you comprehend what a powerful job you’re doing teaching many others with the aid of your web blog. More than likely you haven’t met any of us.

  • Thanks a lot for giving everyone such a pleasant opportunity to read critical reviews from this blog. It really is very enjoyable and as well , stuffed with amusement for me personally and my office fellow workers to search your website particularly three times in a week to find out the newest guides you will have. Not to mention, I’m so at all times amazed concerning the mind-blowing tips and hints served by you. Some two tips on this page are unquestionably the most impressive we have all ever had.

  • I intended to post you one bit of word in order to give thanks over again with your nice tricks you’ve documented on this page. It has been certainly strangely open-handed with you to present freely all that numerous people would have advertised as an ebook in making some cash for their own end, principally since you might well have tried it if you desired. The points additionally served as a good way to fully grasp that other people have the same interest just like mine to understand way more regarding this issue. I am sure there are millions of more enjoyable moments ahead for individuals who start reading your blog.

  • Hmm is anyone else having problems with the pictures on this blog loading?

    I’m trying to find out if its a problem on my end or if it’s the blog.
    Any suggestions would be greatly appreciated.

  • My wife and i have been now peaceful that Michael managed to deal with his basic research because of the precious recommendations he obtained in your web site. It is now and again perplexing to simply continually be making a gift of helpful hints that the rest could have been making money from. And now we realize we now have the writer to appreciate for that. All the illustrations you made, the simple blog navigation, the relationships your site give support to create – it’s got many astounding, and it’s making our son and our family consider that the theme is brilliant, and that’s seriously fundamental. Thank you for everything!

  • I enjoy you because of each of your effort on this web site. Debby delights in working on internet research and it is simple to grasp why. Most people know all regarding the compelling form you deliver reliable tricks via the web blog and welcome contribution from the others on the situation then our favorite daughter is truly learning a lot of things. Take advantage of the remaining portion of the new year. You’re the one conducting a dazzling job.

  • I wish to convey my admiration for your kind-heartedness giving support to those individuals that require help on this particular content. Your personal commitment to getting the message all around came to be incredibly significant and have usually encouraged most people just like me to reach their pursuits. Your own warm and friendly guide implies much a person like me and even further to my fellow workers. Thanks a lot; from all of us.

  • I wanted to compose a small comment in order to thank you for these unique items you are writing at this website. My particularly long internet investigation has at the end been paid with high-quality points to exchange with my best friends. I ‘d suppose that most of us website visitors are unequivocally blessed to live in a decent site with many awesome professionals with great things. I feel truly grateful to have seen your web pages and look forward to really more brilliant times reading here. Thank you once more for all the details.

  • Simply wish to say your article is as amazing. The clarity in your
    post is simply great and i can assume you are an expert on this subject.
    Well with your permission allow me to grab your RSS feed
    to keep up to date with forthcoming post.
    Thanks a million and please keep up the gratifying work.

  • I in addition to my friends were found to be taking note of the great things on your website and all of the sudden came up with a horrible feeling I never thanked the blog owner for those tips. All of the men were definitely certainly thrilled to learn all of them and already have pretty much been taking pleasure in them. Thanks for indeed being quite thoughtful and for picking out variety of impressive areas millions of individuals are really wanting to be informed on. Our sincere apologies for not expressing gratitude to sooner.

  • Somebody essentially help to make severely articles
    I’d state. That is the first time I frequented your website page and up to
    now? I amazed with the research you made to make this particular put
    up extraordinary. Excellent process!

  • Have you ever thought about publishing an ebook or guest
    authoring on other sites? I have a blog centered on the same information you discuss
    and would love to have you share some stories/information. I know my audience
    would value your work. If you’re even remotely interested, feel free
    to send me an email.

  • My wife and i were very joyous Edward could do his researching from the ideas he gained from your own web pages. It is now and again perplexing just to happen to be giving away tips that people today might have been trying to sell. Therefore we grasp we have the blog owner to thank for that. Those illustrations you made, the simple website menu, the friendships you help promote – it’s most incredible, and it’s really making our son and the family feel that this situation is enjoyable, which is certainly seriously mandatory. Many thanks for the whole lot!

Tổng cục Du lịch

Hiệp hội Lữ hành Việt Nam

Hiệp hội Khách sạn Việt Nam

Hội Hướng Dẫn viên Du lịch Việt Nam

Hiệp hội Đầu bếp Việt Nam

Hiệp hội Đào tạo Việt Nam

Diễn đàn doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam

Câu lạc bộ du lịch cộng đồng